23-10-2011    

N.B.
De teksten van onze hand-outs worden vervaardigd aan de hand van niet alleen wetenschappelijke literatuur, maar ook van onze eigen inzichten op basis van persoonlijke ervaringen. Daarom kan de informatie voor een deel afwijken van de gangbare literatuur.

Inleiding
Een goede gebitsverzorging is voor uw huisdier erg belangrijk. Een slecht gebit en ongezond tandvlees kunnen voor veel problemen zorgen. En, zoals bij zoveel ziekten het geval is, geldt ook hier: voorkomen is beter dan genezen! Wat kan er mis gaan in de mondholte van hond en kat en hoe kunnen we deze problemen zo goed mogelijk voorkomen?

Tandplaque
Dieren in de vrije natuur hebben eigenlijk vrijwel nooit last van gebitsproblemen. Waarschijnlijk heeft dat onder andere te maken met het feit dat hun voedsel er voor zorgt dat hun gebit dagelijks gereinigd wordt. Onze huisdieren krijgen helaas over het algemeen geen gebitsvriendelijke voeding, waardoor er een aanslag op de tanden gevormd kan worden. Deze aanslag wordt ook wel tandplaque genoemd. Deze tandplaque is een licht gekleurde vrij zachte laag op de oppervlakte van de tanden, die bestaat uit bacteriŽn, stofwisselingsproducten van bacteriŽn, bestanddelen uit het speeksel, voedselresten en water. Tandplaque ontwikkelt zich voornamelijk langs de randen van het tandvlees en op plekken waar de zelfreinigende mechanismen in de mondholte minder goed functioneren, zoals ruwe oppervlakken, de ruimte tussen het tandvlees en de tand of kies, plaatsen waar de tanden of kiezen te dicht op elkaar staan of op plaatsen waar de tanden of kiezen niet mooi met elkaar scharen. Het zelfreinigingmechanisme van tanden en kiezen wordt bepaald door de speekselvloed, de bewegingen van de lippen, wangen en tong en door bepaald gedrag na de maaltijd. Bij veel katten en honden zien we dat ze na het eten met de poten langs de snuit poetsen of bijvoorbeeld met de zijkant van de snuit over de grond schuren. Dit is in feite een soort “tandenpoetsen”. Wordt het tandplaque onvoldoende verwijderd dan zal het aantal bacteriŽn erin toenemen en er zullen steeds meer “kwaadaardige” bacteriŽn gevormd worden. Deze bacteriŽn produceren stoffen die een ontstekingsreactie van het tandvlees in gang zetten.

Tandvleesontsteking en de gevolgen

Het ontstekingsproces van het tandvlees is een steeds verder voortschrijdend proces dat er uiteindelijk zelfs toe kan leiden dat tanden en kiezen los komen te zitten. Eerst zal het tandvlees gaan zwellen en rood worden, het zal bij aanraking gemakkelijk bloeden.
Vervolgens kan de ontsteking zich gaan uitbreiden naar de dieper gelegen weefsels: er komt ruimte tussen de tand of kies en het tandvlees (=pocket). In deze pockets hopen zich voedselresten en bacteriŽn op, die het ontstekingsproces nog verder verergeren. De vezeltjes die de tand of kies op zijn plaats houden raken in het ontstekingsproces betrokken en gaan kapot. Er kan zelfs een echt abces ontstaan in deze pocket. Uiteindelijk wordt er steeds meer van het weefsel dat de tand of kies omgeeft (=parodontium) aangetast door het ontstekingsproces. Dit wordt ook wel parodontitis genoemd, oftewel een ontsteking van de steunweefsels rond de gebitselementen. Het tandvlees trekt zich terug waardoor de tandhals en de wortel gedeeltelijk bloot komen te liggen. In het ergste geval kan er zelfs botoplossing van de tandkas en/of een abces van de tandkas optreden.

Tandsteen
Als de tandplaque onder invloed van stoffen uit het speeksel gemineraliseerd wordt, spreken we niet meer van tandplaque maar van tandsteen. Dit is een harde substantie die dikke lagen vormt op het oppervlak van kiezen en tanden. We zien het vooral aan de wangzijde van de scheurkiezen en aan de wangzijde van de hoektanden (fig. 1). Omdat tandsteen erg hard is en stevig vast zit aan het glazuur van het tandoppervlak, is het slechts te verwijderen met behulp van speciale tangetjes of krabbertjes (=scalers). Hier kan de tandenborstel dus niet meer tegen op! Het tandsteen zorgt ervoor dat het tandvlees zich nog verder gaat terugtrekken en verergert het ontstekingsproces van tandvlees en steunweefsels. Het heeft een ruw oppervlak, waardoor er weer gemakkelijk tandplak op gevormd wordt. Is er eenmaal tandsteen gevormd, dan is een zinvolle gebitsverzorging dus eigenlijk niet meer mogelijk tenzij het tandsteen eerst verwijderd wordt.


Fig. 1. Tandsteen op de bovenhoektand en beginnende tandvleesontsteking.

Risico
Een ontsteking van tandvlees en steunweefsels is niet alleen aanleiding tot stank uit de bek, verlies van tanden en kiezen en problemen met kauwen en pijn in de bek! De bacteriŽn die bij het ontstekingproces zijn betrokken kunnen via de bloedbaan ook andere organen bereiken en daar ontstekingen veroorzaken. Vooral de nieren en de hartkleppen lopen gevaar! Er is dus een veel groter gezondheidsrisico dan op het eerste gezicht lijkt.

Preventief tandenpoetsen!
Gelukkig kunnen we bovenstaand griezelverhaal voorkomen! De oplossing is eenvoudig, maar vergt wel wat geduld, tijd en discipline: tandenpoetsen! Het beste is om er zo jong mogelijk (dus bij pup of kitten) mee te beginnen, maar ook een oudere hond en zelfs sommige katten kunnen het nog leren om de tanden te laten poetsen. Het is niet verstandig om ermee te beginnen als het kwaad al geschied is. Op het moment dat er al sprake is van ontstoken en dus gemakkelijk bloedend en pijnlijk tandvlees, zullen de meeste dieren het niet zonder protest toelaten dat u de tanden poetst! Hoe pakt u het tandenpoetsen bij uw huisdier het beste aan en welke spullen kunt u er het beste voor gebruiken?

Enkele tips:
• Begin ermee om uw huisdier te laten wennen aan de aanraking van de buiten- en binnenkant van de bek en de snuit. Oefen een paar minuten per dag (duur langzaam opvoeren), waarbij u uw huisdier regelmatig prijst en beloont. Stop als er teveel weerstand geboden wordt, maak er geen gevecht van. De gebitsverzorging moet geen straf worden!

• Als uw huisdier de aanraking van bek, snuit en gebit goed accepteert dan kunt u beginnen met het gebruik van tandpasta. Gebruik geen tandpasta voor mensen (ook geen kindertandpasta!); deze tandpasta bevat schuimmiddelen en fluoride die bij doorslikken maagproblemen bij onze huisdieren kunnen veroorzaken. Tandpasta voor hond of kat heeft een aantrekkelijke smaak voor deze dieren en fungeert daardoor ook als een soort beloning bij het tandenpoetsen. U kunt de tandpasta het beste gewoon op uw vinger aanbrengen. Gebruik vervolgens uw vinger alsof het een tandenborstel is en `poets' de buitenkant van de tanden en kiezen en het tandvlees. Sluit altijd af met een beloning in de vorm van een kauwstrip (zie verderop). Voer de duur van de behandeling langzaam op tot ongeveer 5 minuten.

• Nu kunt u een tandenborstel of poetsgaasjes gaan gebruiken om de tanden en kiezen echt goed mechanisch te reinigen. Er bestaan speciaal gevormde tandenborstels voor honden en katten met steel, maar ook zogenaamde vingerborstels. Maak de tandenborstel altijd eerst goed nat en druk de tandpasta eerst naar beneden tussen de borstelharen in. Voor huisdieren die het gebruik van een tandenborstel moeilijk accepteren kan ook gebruik gemaakt worden van (geÔmpregneerde) poetsgaasjes. Maak ook deze gaasjes nat voor gebruik. Begin met de buitenkant van de kiezen en hoektanden van de bovenkaak (zie fig 2) Is uw huisdier hier goed aan gewend dan kunt u ook de kiezen en hoektanden van de onderkaak poetsen en tot slot de voortanden (zie fig 3 en 4). Let op de wijze waarop de tandenborstel wordt vastgehouden: alsof u een pen vasthoudt. Maak met de borstel poetsbewegingen van boven naar beneden. De binnenkant van tanden en kiezen hoeft niet perse gepoetst te worden; dit veroorzaakt bij de meeste dieren nogal wat stress en hier vormt zich zelden tandplaque of tandsteen.

• Als u het voor elkaar kunt krijgen om iedere dag de tanden te poetsen van uw huisdier, dan is dat natuurlijk ideaal. Maar 2-3 x per week is ook al heel mooi en werkt voldoende preventief.

• Is tandenpoetsen bij uw huisdier echt onmogelijk, dan kunt u als alternatief speciaal hiervoor ontwikkelde kauwstrips verstrekken. Deze kauwstrips bevatten speciale stoffen die bacteriegroei in de bek voorkomen. Bovendien reinigen ze op natuurlijke wijze het gebit door het kauwen. Deze kauwstrips zijn er ook voor katten! Ook als het tandenpoetsen er een keer bij inschiet zijn de kauwstrips een goed alternatief.


Fig. 2, 3 en 4: juiste wijze van tandenpoetsen met behulp van een tandenborstel. Bron: Waltham Focus no. 13-3 (Gezamenlijke uitgave van Waltham en Royal Canin)

Professionele gebitsreiniging
Zoals gezegd heeft tandenpoetsen niet zoveel zin meer als er al tandsteen gevormd is of als er al sprake is van een ernstige tandvlees ontsteking en/of ontsteking van de steunweefsels rond de gebitselementen. Deze gebitten vragen om een drastischer aanpak. Het tandsteen moet worden verwijderd met speciaal instrumentarium, eventueel los zittende elementen of elementen met blootliggende wortels moeten worden verwijderd en het gebit moet gepolijst worden. In de meeste gevallen is een behandeling onder narcose noodzakelijk (zie narcose: noodzakelijk kwaad), soms kan worden volstaan met het verwijderen van tandsteen zonder narcose. Als nabehandeling zal meestal een (specifiek soort) antibioticum kuur gegeven worden en er zal natuurlijk moeten worden voorkomen dat de problemen opnieuw optreden. Dus: tandenpoetsen!

Gebitsverzorgingproducten

• Bucadog tandpasta; mild schurende tandpasta met enzymen
• Tandpasta met kipsmaak voor hond of kat (70 gram)
• Tandenborstel voor de hond
• Tandenborstel voor de kat
• Vingertandenborstel hond/kat
• Gebitsverzorgingset voor de hond (bestaande uit tandpasta voor de hond, dubbelzijdige     tandenborstel voor grote/kleine honden, vingertandenborstel en handleiding)
• Kauwstrips met enzymen voor kleine/middelgrote hond, grote hond of kat.

U kunt bovenstaande producten telefonisch of per e-mail bestellen. U kunt ze natuurlijk ook gewoon aan de balie kopen.

Met dank aan: WHG Dierenartsen
Website: www.whgdierenartsen.nl
Datum: 23-10-2011