21-10-2012    

Tand afgebroken bij uw hond – afgebroken hoektand hond

Drs. Paul van der Heijden, dierenarts, verbonden aan WHG Dierenziekenhuis Rotterdam, Pascalweg 4, 3076 JP Rotterdam, 010 - 4925151, www.whgdierenartsen.nl

N.B. De teksten van onze hand-outs worden vervaardigd aan de hand van niet alleen wetenschappelijke literatuur, maar ook van onze eigen inzichten op basis van persoonlijke ervaringen. Daarom kan de informatie voor een deel afwijken van de gangbare literatuur.
 

INLEIDING
Uw hond wil spelen en houdt van apporteren. U bent het tennisballetje vergeten en U pakt een steen, werpt deze omhoog en uw hond vangt hem op. Hij jankt eventjes, laat de steen vallen en komt wat bedeesd naar u terug gelopen. Hij houdt zijn bek open en U ziet een klein druppeltje bloed uit zijn bek komen. U kijkt in zijn bek en dan blijkt dat een van de hoektanden is beschadigd. Wat nu?

Beschadigingen aan het gebit komen veel voor. Honden doen veel met hun gebit en kunnen met de kaken heel veel kracht ontwikkelen. Daarbij pakken ze alles wat enigszins interessant lijkt en gaan ze ook achter alles aan wat door de baas wordt weggeworpen. Ook bekend zijn de enorme krachten die op het gebit komen bij de zogenaamde pakwerk honden van de politie of sporthonden. Het is dan niet verwonderlijk dat regelmatig honden op het spreekuur verschijnen met beschadigingen aan tanden en kiezen.
 

ANATOMIE VAN DE TAND
Een tand is opgebouwd uit een aantal onderdelen:
1. Kroon: het deel van de tand dat met een glazuurlaag is bedekt noemen we de anatomische kroon; het gedeelte dat boven het tandvlees uitsteekt en dus zichtbaar is wordt de klinische kroon genoemd.
2. Tandhals : het verbindingspunt tussen kroon en wortel van de tand noemen we de tandhals en deze vormt tevens de glazuurcement grens.
3. Wortel(s): dat deel of die delen die met de buitenste cementlaag verankerd zitten in het bot (kraakbeen) van de kaak.
4. Pulpa: in het inwendige van de kroon bevindt zich de pulpa kamer die in het inwendige van de wortel overgaat in het pulpa kanaal of wortelkanaal.

Een tand bestaat dus uit 3 harde weefsels (glazuur, cement en dentine of tandbeen) en een centraal zacht weefsel, de pulpa. Het glazuur is de keiharde buitenlaag van de kroon en kan versterkt worden door fluoride, het bestaat voor 96% uit anorganische kalkzouten. Deze laag is ongevoelig. De buitenkant van de tandwortel bestaat uit cement, een dunne op bot lijkende laag die door cellen van het omgevende steunweefsel (paradontale ligament) wordt gevormd . Het cement is minder hard dan glazuur maar bij beschadigingen kan cement zich herstellen en wortelbeschadigingen ongedaan maken. Op de tandhals is de overgang glazuurlaag cement; de tandhals bevindt zich ongeveer ter hoogte van de tandvleesgrens.

De hoofdmassa van de tand bestaat uit dentine (tandbeen) met daarin de pulpa holte (tandmerg). De dentine is een lichtgele, ivoorachtige substantie, die wordt gevormd door beenvormende cellen vanuit de pulpa holte. Dentine is minder hard dan glazuur maar harder dan cement. Dentine bestaat uit minuscule kanaaltjes waarin zenuwen en bloedvaatjes lopen vanuit de pulpa en dus uiterst gevoelig kan zijn (tandpijn!) bij beschadigingen of ontstekingen. Dentine wordt dan ook het hele leven aangemaakt waardoor de pulpa holte bij een jong dier groter is dan dat van een ouder dier.
De pulpa holte bevindt zich in het inwendige van de tand en bevat bloedvaten, zenuwen en bouwstoffen voor de tand. Gedurende het leven wordt het wortelkanaal dus steeds nauwer.

De tand wordt omgeven door steunweefsel dat de tand doet bevestigen in de kaak. Het tandvlees bestaat uit meerdere cellagen en bedekt de tand en een klein gedeelte van de kroon en is in verbinding met het mondslijmvlies. Bij oudere dieren en bij infecties kan het tandvlees zich terugtrekken en kan onder de glazuurlaag van de tand komen te liggen waardoor de cementlaag zichtbaar wordt.
 

AFGEBROKEN HOEKTAND
Een afgebroken hoektand moet altijd bekeken worden door de dierenarts . Belangrijk daarbij is of de pulpa holte bloot ligt. Zo ja dan is er een stuk glazuur en dentine afgebroken en kan er ook een bloeding zichtbaar zijn, vooral bij verse breuken.

Bij jonge dieren moet er zeer snel ingegrepen worden omdat de pulpa holte nog breed is en altijd open waardoor er snel ontstekingen kunnen ontstaan. Hoe sneller men erbij is hoe beter het element te behouden is. Ook bij oudere dieren moet de tand behandeld worden maar is er minder snel kans op ontstekingen.

Er bestaan vele soorten tandfracturen afhankelijk van welke schade is aangericht aan de tand. Zo bestaan er gecompliceerde en ongecompliceerde kroonfracturen, idem kroon plus wortel fracturen, idem wortel fracturen, etc.
 

BEHANDELING
De behandeling is afhankelijk van het soort fractuur, de leeftijd van de tand en de ervaring van de dierenarts. Niet iedere dierenarts is hierin gespecialiseerd en indien behoud van de tand op prijs wordt gesteld is verwijzing naar een dierentandarts gewenst.

In onze WHG praktijken beschikken wij over de juiste tandheelkundige apparatuur en is een aantal dierenartsen extra geschoold op het gebied van de tandheelkunde voor dieren.

Helaas kan niet iedere beschadigde tand behouden blijven en is soms extractie ( eruit trekken) de enige remedie.

Indien men er snel bij is (in de regel binnen 48 uur) kan de behandeling bestaan uit een directe vulling waarbij de pulpa wordt afgedekt met calciumhydroxide en composiet. De tand blijft in leven (vitaal ) en kan ook weer aansterken.

Bij oudere fracturen en bij infecties van de pulpa wordt er meestal een wortelkanaal behandeling uitgevoerd waarbij de pulpa holte wordt leeggemaakt, gedesinfecteerd en gevuld met een vullingmiddel en rubber stiften. Hierop komt een calciumhydroxide laag
en een composiet vulling. De tand is dan `dood' maar vaak wel stevig genoeg om dienst te blijven doen. De tand is in ieder geval behouden.

In de regel is het zo dat als de fractuur tot onder het tandvlees doorloopt het element niet meer te redden is en extractie de beste oplossing is. Soms moet men de wortel wel proberen te behouden als een kroon of andere restauratie alsnog gewenst is. Dit kan met de dierentandarts besproken worden.
Maar zoals vaak is preventie beter dan genezen en voorkom tandbeschadigingen door niet te (laten) spelen met te harde voorwerpen!
 

Met dank aan: WHG Dierenartsen
Website: www.whgdierenartsen.nl
Datum: 21-10-2012